Mga Piyesa Ko sa Liwayway

Unang gawa kong nalathala sa panglingguhang magasing Liwayway, "Mga Patak ng Pawis at Tilamsik ng Dugo sa Manibela," sa isyung Enero 9, 2012. Ito rin ang unang maikling kuwento sa blog na ito.

"Binibining Cabaysa," ang ikalawang akda ko sa Liwayway, at ang una ko ring maikling kuwento. Sinimulan kong gawin noong nasa kolehiyo pa lang ako. Nalathala sa isyung Enero 16, 2012.

Isa sa pinakapaborito kong tula, "Si Pag-asa," nalathala sa Liwayway sa isyung Enero 23, 2012.

Ang maikling kuwento kong "Insong Asyang," sa isyung Enero 30, 2012 ng Liwayway.

Batay sa Pananaliksik

Batay sa pananaliksik

kung may pabor kang hihingiin sa isang tao

makabubuting ibulong mo ito

sa kanan niyang tenga

ngunit batay sa nararamdaman

kung gahaman ang iyong bubulungan

sa Batasan, Malakanyang

mga munisipiyo’t baranggay hall

kailangan mo itong ibulong

sa kanilang puso.

Di ka nga lang sigurado

kung meron sila nito.

Batay sa pananaliksik

nakaaadik ang musika

at mas hinahanap-hanap ng katawan

ang caffeine kaysa marijuana

ngunit batay sa nararamdaman

magpatugtog ka man nang sobrang lakas

sa mesa ng gahaman

na may isang tasang kape’t isang platitong marijuana

mas matututok pa rin ang talino niya

sa makakapal na sobre ng pera

sa kanyang alaala.

Batay sa pananaliksik

nakagagaan ng pakiramdam

nakababawas ng lungkot

nakawawala ng pagod

ang paghawak sa papel na pera

ngunit batay sa nararamdaman

nakawawala ito ng dignidad

kung perang hinahawaka’t ibinubulsa

mula sa pawis ng iba.

Batay sa pananaliksik

uunlad pa ang Pilipinas,

ngunit batay sa nararamdaman

hindi kailanman

hangga’t nariyan ang mga gahaman.

Hangga’t nariyan ang mga gahaman!

Nepenthes Bellii

Marami sa atin ay nepenthes bellii:

mga makatang tinutulaan ang bayang

labas ang suso’t gula-gulanit ang damit,

mga gurong minamalat sa pagtuturo’t

napapagod kahihintay ng pagtaas ng suweldo,

mga alagad ng sining

na sandamakmak ang daing,

mga amang nagpapakapuyat sa pagpapaaral sa anak,

mga inang nagpapakahirap sa paghihigpit

ng sinturon ng buong tahanan,

mga anak na nangangarap

na mabigyan ng maski simpleng bahay

ang kanilang mga magulang,

tayong lahat na nasusuka't naririmarim sa ganitong sistema,

nepenthes bellii tayong lahat,

pitsel na halamang lumalambitin sa hangin,

nakatingala sa langit,

nakatitig sa mga ulap, nag-aabang ng ulan.

Ngunit di gaya ng nepenthes bellii,

hindi tayo sa Mindanao at Dinagat lang nananahan

kundi sa puso ng buong bayan,

sa kaluluwa ng bawat isa,

ng mga tsuper na gumigising nang maaga

para mamasada

kahit naglipana ang mga diyos-diyosan sa kalsada,

ng mga taas-kamaong lumalaban

sa mga halimaw sa Batasan,

ng mga wala nang tiwala sa katarunga’t pamahalaan,

ng mga hindi na umaasa

sa payapang usapa’t demokrasya,

sa lahat ng biktima

ng barubal na sistema.

Nepenthes bellii tayong lahat,

halamang mukhang nakatingala lang sa hangin,

nanonood sa mga maya at lawin,

halamang sa simula’y walang kibo

pag dinapuan ng tutubi o langaw

o ginapangan ng hantik o higad,

ngunit matiyaga palang naghihintay

sa paglapit nito sa kanilang bibig

para ganap na ipagtanggol ang sarili,

patayin ang sumasalakay,

durugin at aalisan ng hininga,

parusa sa kapangahasan nilang agawin

ang hindi sa kanila.

Dayalogo: Amihan, Akasya, Tao

Nagluluksa ang langit

kakaunti ang ulap, walang bituin,

nang magkita-kita kaming magkakaibigan

sa dating tagpuan

habang tinatanglawan

ng kulay nilagang kamoteng-kahoy na buwan.

“Bakit ganoon ang tao?"

basag ang tinig, napatitig ako sa bukid.

“Bakit may mga kaibigang kailangang mawala sa’kin?”

Sumagot ang punong akasya,

alingawngaw sa yungib ang tinig niya,

“Hindi kasi kayo gaya namin,

iba-iba ang inyong destinasyon

kaya sa daan lang kayo nagkakasalubong.

May kanya-kanya kayong kaluluwa, pangarap, layon.”

Kumumpas ang maliit niyang sanga,

nagpalingon-lingon ang nakatiklop niyang mga dahon,

bumilis ang kembot ng mga damo

at narinig ko ang tinig ng hanging amihan.

“Kaibigan, ‘wag kang magdalamhati

kung may lumilisan,

tandaan, malaya ang mga tao.

Iba ang buhay nila sa iyo.

Sabi nga ng isang maya,

ang kaibigan sa tao, parang dahon ng akasya,

may nawawala, oo, marami,

pero tingnan mo’ng kanyang mga sanga,

inuusbungan ng bagong mga dahon.”

Napatingin ako sa punong akasya.

“Hindi ganoon.

Oo, may mawawalang dahon at may tumutubo.

Ngunit hindi sapat na dahilan ‘yon

upang di ako malungkot.

Oo nga’t may pumalit sa mga nawala,

subalit iba ang dumating sa lumisan.

Sa tag-ulan ko kasama ang mga umalis

sa tag-araw ko naman kapiling

ang mga bagong dating.

May mga karanasan akong kaya nilang unawain,

na ni hindi kilala ng mga bagong dating,

may mga alaala kaming mababalikan

na di kayang puntahan

ng ilang milyon mang bagong kaibigan,”

tumulo ang aking luha.

Natahimik ang mga dahon ng akasya,

humina ang hangin,

nalumbay ang mga damo sa bukid,

at naramdaman kong may humalik sa aking luha.

“Paumanhin, Kaibigan, paumanhin.

‘Wag kang mabahala,

dalawa sa mga kaibigan mo ang di lilisan.”

Tumulo muli ang luha ko.

Napayuko ako,

umihip ang banayad na hangin sa aking kinatatayuan

para akong niyayakap.

Sukli sa Tip

“O, Pag-asa! Pag-asa!” sabi ng dispatser, pagkakita sa kay Nanet.

Nag-una-unahan sa loob ang mga pasahero. Siya, kahit kababae niyang tao, bumakrayd siya. At lumakad na ang traysikel.

Wala pang limang minuto, pumara na siya. “Kuya, tabi lang.”

“Kuya” lagi ang tawag niya sa mga tsuper, dahil naniniwala siyang mas nakababata ito, kaysa sa “Manong.”

Huminto ang traysikel, ngunit di naputol ang ugong nito— nakihalo lang sa di kalakasang huni ng mga kuliglig, sa boses ni Marian Rivera sa soap operang “Marimar” sa telebisyon at sa tawanan ng mga tambay sa kalapit na tindahan.

Dumukot siya ng sampung pisong barya sa bulsa ng pantalon niyang dalawang araw na niyang suot. Nakahanda na ang sampung piso niya— pagbaba pa lang niya ng bus, inilalagay na niya iyon sa bulsa niya. At dapat laging sakto, para hindi na mahirapang magsukli si Kuya.

Iniabot niya ang sampung piso. Dumukot si Kuya sa belt bag ng panukli.

“Hindi na,” hinawakan pa niya sa balikat si Kuya, ngumiti ito, at pinalakad na ang traysikel.

Nuwebe lang ang pamasahe, pero lagi, hindi na niya kinukuha ang sukling piso— tip na niya iyon kay Kuya. Alam niya kasi kung gaano kahirap mamasada pag gabi, dahil madalas iyong sabihin sa kanila ng tatay nila. Kaya nga laging ibinibilin nito sa kanilang mag-aral nang mabuti, para paglaki nila, di sila maging tricycle driver.

Makalipas ang isang buwan…

“O, Pag-asa! Pag-asa!” sabi ng dispatser, pagkakita sa kanya.

Nag-una-unahan sa loob ang mga pasahero. Bumakrayd siya, at lumakad na ang traysikel.

Wala pang limang minuto, pumara na siya. “Tabi lang.”

At pagkababa niya, nag-abot siya ng sampung piso— din a niya kinuha ang sukli.

Noong nakaraang linggo, nasalpok ng trak ang traysikel nila— nasa ospital pa ang tatay niya hanggang ngayon, masama ang lagay— at nasira rin ang traysikel nila. Pero nakakaya pa rin nila sa pagtulong-tulong ng asosasyon ng SAPTODA.

Pagkababa niya, lumakad na ang traysikel. At habang naririnig niya ang papahinang ugong nito, naalaala niya ang pisong tip. At napansin niyang parang lumalakas ang kantahan at tunog ng gitara ng mga tambay sa katabing tindahan.

Balot ni Inang

Tinanong mo sa akin

kung bakit gusto kitang tawaging “Inang”

at hindi naman ako nag-atubiling

sabihin sa iyong

nasa iyo’ng karaniwang hitsura

ng mga mapagmahal na lola—

may nakahahawang mga ngiti

sa mga mata at labi

malamyos  kung bumigkas ng “iho”

kulubot ang balat, hukot ang likod

at kulay ulap ang buhok.

Inang, Inang

hindi ang mabangong sabaw ng iyong balot

o init nitong nanunuot, gumagapang sa palad

o manamis-namis na suka’t

pag-asam sa paglakas ng tuhod

dahilan kung bakit madalas akong umupo

sa iniaabot mong gusgusing plastik na bangko.

Hindi rin ang lungkot at hiwaga ng gabing

gustong-gusto ng mga naglilingkod sa sining, Inang

sanhi kung bakit

nakikipagkuwentuhan ako sa iyo

bago umuwi sa aming tahanan

at ihimlay sa higaan

nangangalay na kaluluwa’t katawan.

Hindi ang mga ito, Inang

dahilan kung bakit inilalaan kong

ilang minuto ng malungkot kong gabi

sa iyong puwesto

doon sa tabing-kalsadang binabantayan

ng nakadipang poste ng kuryente

kapit-bahay ng bunton ng basurang tagpuan

ng mga payat na pusang

kalye ang tahanan

kahawak-kamay ng nilulumot na esterong tinatawiran

ng maliligalig na ipis

at tinititigan ng ilaw

ng paisa-isang trak at traysikel

kundi ang mga kuwento mo’t pilosopiya, Inang

mga aral mong hindi ko kayang bayaran

pakyawin ko man araw-araw

tinda mong balot, sigarilyo’t kendi.

At sa mga pag-uusap natin, Inang

lagi nang nakaabang

hanging amihan

upang agad punasan

luha sa aking mga mata

gaya noong sabihin mong

kulang pang pambili mo ng gamot

kinikita mo, sa pagtitinda ng balot

habang nanginginig iyong mga kamay

na inilalagay sa nakatiklop na dahon

ng namumutlang diyaryo

gamunggong mga asin, balot at nakasupot na suka

at nang sabayan ng atungal ng trasyikel

malungkot mong tinig

nang sabihin mong, ayaw mo sa umaga

sapagkat nagbibigay ito

 ng huwad na pag-asa.

Alam kong bahagi ka na ngayon, Inang

ng hanging amihan

kapiling ng gabi

binabantayan mga pusang lansangan

nag-aabang sa luha ng mga mahihina.

Alam mo, Inang

mula nang mawala ka

ang dami ko nang balot na natikman

pero di ko pa rin malasahan

linamnam ng balot na iniaabot

ng naginginig mong mga kamay.

Sa Malakas na Ulan

Wala ako, ni katiting na ideya

kung anong taon ito magaganap

kung anong buwan, kung anong araw

kung dahan-dahan ba ang sintomas

o gaya ng kidlat— biglaan

pero natitiyak ko

sasapit ang araw

na maliligo ako sa ulan

sa malakas na malakas na ulan

di alintana ang pagbangga

ng mga luha ng langit sa aking balat

habang nakatingin sa mga ulap

at may luha sa mga mata

tatamarin akong kumilos

tatamaring sumilong

pero patuloy, paulit-ulit akong magtatanong

sa langit, sa mga butil ng ulan

sa malamig na hangin, sa mga ulap

kung para saan ba ang buhay

kung patas ba ang buhay

kung bakit malupit ang mga tao

pero alam ko, tititigan lang ako ng mga ulap

hindi sasagutin, hindi ngingitian

hindi tutulungang makaunawa't matuldukan ang paghihirap

at sa sandaling iyon

hihinto na ako sa pagtatanong

at hihiling na lang ako ng isang bagay

sana, sana ibuhos pa niya ang ulan

malakas, humahampas

sumusugat sa balat

nakapagpapamanhid ng utak

dahil gusto kong sakmalin ako ng lagnat

iyong nakapapaso, iyong nag-aapoy

nang matapos na ang aking paghihirap

nang masagot ko na ang  aking mga tanong.