LAGUSAN ANG MGA AKLAT*

TULA(Y)

 

Dalawampung librong Filipino

ang dala niya sa bayang iyon

ng itim na ginto at malawak na disyerto.

 

Sa dagat ng estrangherong mga letra

sa laksang mga papel at karatula,

sa daluyong ng banyagang mga salita,

sa pananawa ng kanyang ilong at dila

sa mga pagkaing hindi makapagdala

sa kanyang kaluluwa ng ganap na ligaya,

tuwina, mga libro ang kanlungan niya.

 

Sa tahimik niyang silid

na kay bigat sa dibdib ng kawalang imik,

malakas niyang bibigkasin

ang tula sa dala niyang antolohiya,

at dagling magliliwanag

ang kanyang mga mata

pagkabigkas-pagkarinig

sa mga letra, tunog, salita, parirala

sa nilisan niyang bayan.

Liliparin ang hindi nakikitang

nakadagan sa kanyang mga balikat

pag nadaanan ng mga mata niya

ang mga imaheng pamilyar sa kanya:

mga tindang anting-anting sa tapat

ng Simbahan ng Quiapo,

paslit na ginawang gitara

ang pudpod na walis-tambo,

mga estudyanteng nagmamartsa

sa kahabaan ng Legarda,

matandang nangangatog sa pagkahiga

sa gusgusing bangketa.

 

Papaanong sa pagbabasa

sa iilang tula lámang,

nagagawa niyang baybayin

ang layong labingtatlong oras

pauwi sa nilisan niyang bayan?

 

**************************** 

 LAGUSAN

 

Nambalani muli ang aklat ng tula.

Ayokong magpatangay sa panghahatak

sapagkat kay raming gawain

na nanghihingi ng aking oras.

Ngunit pagtapak ko sa lagusang pamagat,

dagli akong hinigop

ng unang mga taludtod—

ng linyang kay sasarap sa tenga,

ng mga hulagway na kagaya

ng mga imahen sa pintura,

ng kay sinop na salansan ng mga salita,

ng nangungusap na mga diwa.

 

At naglakad ako sa kabilang daigdig

na pinagdalhan ng tula sa akin.

Noon ko lang marahil iyon napakinggan—

kumakanta ang kakahuyan,

at may hindi ko maunawaan

na ibinubulong ang bughaw na kalangitan.

Umaawit ang mga batubato,

at umiindak sa ilahas na mga bulaklak

ang bahagharing mga paruparo.

Sa sanga ng punong kamagong,

may musang na natutulog.

Sa damuhan sa likod ng kabalyero,

naghahabulan ang mga kuneho.

Ay, anong rikit na espasyo.

Sa pahina ko na lang ba mararating

ang ganito kapayapang mundo?

 

Ano’t pagtawid ko sa lagusan

palabas sa mundo ng tula

ay kay gaan ng aking katawan

at limang minuto lamang ang nagdaan?

 

****************************  

 MGA PAKPAK

 

Kahit ipiniit ng pandemya at lockdown

sa kay kipot niyang inuupahan,

paulit-ulit pa rin siyang nakakaalpas.

 

Sa gabíng nagbabasa ng nobela,

halimbawa, dahan-dahang

bubuka ang kanyang mga pakpak.

Bubuksan niya ang bintana,

at kay tahimik siyang papaimbulog.

At yayakapin siya ng lamig ng gabí.

Minsan, nagtungo siya

sa luma’t limot na simbahan,

at nasaksihan ang pagtatagpo

ng pinaglalayong magkasintahan.

Minsan, dinadala siya ng pakpak

sa bughaw na lagusan

at matatagpuan ang sarili

sa kay layong nakalipas

o inaasahang malayong búkas.

 

Mga pakpak, hindi lamang bakuna,

ang nagligtas sa kanya

sa mga kuko ng pandemya.

------

* Ang mga tula ay lahok sa Saranggola Blog Awards 2024.

Mga Tiyanak at Iba Pang Tula

MGA TIYANAK

Ito ang kanilang teritoryo—

mukhang kay payak lang na mundo

upang di mahalatang laberinto.

 

“Iligaw sa dawag nitong kagubatan

ang mabababang uring nilalang,”

ang atas sa kanila ng punong aswang.

Sapagkat di sila dapat makalabas,

nang di matanglawan ng sikat ng araw.

 

Kay rami nang pinaslang ng punong aswang.

Galak na galak siya sa hindi maubus-ubos

at kay lilinamnam na mga lamanloob.

Salamat sa laksa niyang tiyanak,

pinagpupugayan siya ng lahat.

 

May mangilan-ngilang nakalabas

sa kagubatan, at binalikan ng katinuan.

Itinuturo nila ang daan palabas,

ngunit inuusig at binabato sila ng lahat.

 

 

 

TIYANAK

 

Siya na lang ang nalalabi sa kanilang uri.

At sapagkat wala nang mga gubat,

sapagkat hindi na kasingsukal

ang tinatawag na mga kasukalan,

itong siyudad na ang kanyang pook-laruan.

Laberinto ang sanga-sangang lansangan,

naninindak ang mga gusaling nakapamaywang.

nanlilinlang ang magkakamukhang daan.

Ang buong lungsod ay mapanglitong

dawag ng ugat at mga laman-loob.

Ngunit hindi niya rito inililigaw

ang kawawang mga nilalang.

Hindi lamang lunan ang nagbago,

umangat din ang antas ng panlilito.

Inililigaw niya ang mga tao sa siyudad

sa kani-kanilang saysay at pangarap.

May mga nag-akalang nasa

pagbuo ng sariling pamilya ang saya,

naligaw sa talagang nais na

mabuhay nang binata at dalaga.

May mga nauhaw sa palakpak.

At ngayong kilala ng lahat,

saka nasasaid ang balon ng galak.

 

Walang silbi ngayon sa kanya

ang pagbabaliktad ng kamiseta.

Kung kaya nilang hindi pakinggan

ang mga alingawngaw ng siyudad,

saka lang sila makakaligtas

sa laberinto sa kanilang utak.

Iilan pa lamang ang nakalabas,

silang sa kabila ng ingay ng paligid

ay nagawa pa ring marinig

ang sinasabi ng sariling tinig.

 

 

MANANANGGAL SA LUNGSOD

 

Dalawang beses lamang kada linggo niyang

hinahati ang pagal na katawan.

Iiwan sa kipot ng inuupahan

ang ibabang bahagi, samantalang

lilipad sa lungsod na mas masalimuot

pa sa dawag ng laman-loob

ang itaas na bahaging kadalasa’y

hindi makapaimbulog

dahil sa hatak ng pagod, gutom at antok.

 

Hindi lang naman sinaklot na katawan

ang kailangan para mabuhay.

May kuryente, internet, renta sa bahay,

tubig na kailangang bayaran,

na kada buwan ay nagbabantang mandagit

kung di makatutupad sa mga palugit.

 

 

Dalawang beses lamang kada linggo niyang

hinahati ang pagal na katawan.

Ngunit hindi mabilang kada araw

niyang hinahati ang sarili.

-----

Ang akda ay lahok sa Saranggola Blog Awards 12

                                                                https://culturalcenter.gov.ph/

                                                         https://www.dmcihomes.com/

                                                https://www.facebook.com/SaranggolaPH

Sa Mga Gabing Gaya Nito

Dumarapo sa iyo ang lungkot

habang nagsusulat ka

o nagbabasa,

o gumagawa ng kung anuman

na batid mong makabuluhan.

Dumarapo siya sa iyong balikat,

kawangis ng uwak,

at pinapagpag

ang gamugmog na mga gana

sa iyong mga mata.

Sa mga gabing gaya nito,

na gusto mong manghinayang

sa araw na dumaan lang,

ngunit hindi mo magawa,

sapat na sa iyo

ang kaibigang mapagkakatiwalaan

ng mabigat na salaysay

kung papaanong ang buo mong araw

ay natatapos sa higaan.

Ngunit, maraming gabi

ang gaya nito,

na ang tangi mong kapiling

ay kapeng mapait

at murilat na dilim.

Tula

Hindi ikaw ang nagturo

sa aking umibig,

ngunit sa iyo ko natutuhang

panatilihin

ang ganitong damdamin.

Kahit lagi nitong kakambal

ang manghinayang,

malungkot, masaktan.

Pero, sa iyo ko mas natutuhan

ang paglaban.

Hindi pala ito anyo

ng karahasan,

kundi ibang gayak lamang

ng pagmamahal.

Kaya nang sabihin mong

Gamitin mo akong sandata,

sapagkat ang tinta

ay hindi nagtatapos

sa katagang ‘Mahal kita,’

tumayo ako at nagsuot ng tapang.

Salamat, sa iyo ko

napatotohanan,

bahagi ng pagmamahal

ang paglaban.

3/21/18

World Poetry Day

Part-Timer

May bagyo, at suspended ang klase,

pumapalakpak ang mga estudyante.

Marami ang online, nagbababad

ibinabandera ang kalayaang magpuyat

mag-movie marathon, mag-DoTa

mamapak ng mga episode

sa paboritong k-drama.

Gusto mo ring magpakita

ng kahit slice lang ng ligaya,

magkape sa tabing-bintana

magmuni-muni gaya ng pagod at tumatanda.

Pero hindi mo magawa.

Panglimang buwan mo nang

wala pang sahod,

at bukas, wala uling bayad.

Dumating kahapon

ang disconnection notice,

hawak mo ngayon

ang bill ng tubig.

Kalakal

Maraming mangangalakal

sa aming bayan.

May nagtitinda

ng mga pagkain

at samu’t saring kasangkapan.

May nagbebenta

ng naipundar na yaman.

May nagtitinda

ng aliw at katawan.

May nangangalakal

ng ulo ng kanyang

mga kasamahan.

1/16/18

Ukay-Ukay

Nasa ukay-ukay ang aking puso.

Nasa hindi binibisitang sulok,

pinapatanda ng mga alikabok.

May nauna nang

gumamit sa aking puso,

kaya roon siya nagtago.

Nais mo ba siyang makuha?

Magaan lang sa bulsa

ang kanyang halaga.

Sapat na sa kanya

ang tiyaga mong maghalukay

magpagpag,

ang hangad na sulsihan

ang kanyang mga sugat.

Buong sarili niyang iaalay

ang hindi

segunda manong pagmamahal.

1/16/18

Sa Aking Bibig

May mga nakasulat sa aking bibig,

sa aking mga labi, dila, mga ngipin.

Laksang mensahe’t pagnanais

na doon na tumigil at naglambi-lambitin

dahil hindi maga-gawang sambitin.

Marami nang mahahapding salitang

nanugat sa aking mga tenga,

marami nang malalamig

o nang-uusig na mga titig

ang pumaso sa mga mata.

Hindi na nila kaya.

Ngayon, kung talagang nais

mabasa ang mga nakatitik,

halikan ako nang ilang saglit

sa kanlong nitong dilim.

Sapagkat pandama lamang at kaluluwa

ang makakabasa sa kanila.

Ngunit maging itong pagpipilian

ay hindi ko yata kayang ihapag.

Hihintayin ko na lamang siguro

na mabulok sila bibig ko,

at sana ay pagpagin, kalaunan

ng mga kamay ng matandang relo.

1/21/18

Deadlines

Kung natabunan na

ng laksang papel,

sa kanlong ng nabubuong yungib

sa ilalim ng dilim,

sarili ay suriin.

Maririnig na

ugong na ng makina

ang tunog ng buntong-hininga,

madaramang daliri na ng relo

ang sariling hintuturo—

patulis at may nguso.

At kung masisilip

ang sarili sa salamin,

dagling mababatid,

ang mga matang

dati-rati’y maningning,

ngayon ay walang

kabitu-bituin.

Keychain

May salaysay itong munting sining

na sa bag ay lalambi-lambitin.

Maaaring sagisag ng sarili,

paraan ng pagsigaw sa mga bagay

na hindi pa rin masabi.

Maaaring payak lamang na hilig,

paris ng tanawing laging iniibig.

Maaaring abot ng kaibigan—

ng dating kaibigan—

na lumamig na ang pagmamahal,

at ang pagpapasalubong paminsan-minsan,

pabalat-bunga na lamang.

Kape

Batid kong sa ngalan na lamang ng pagsasama

ang patitimpla mo

sa akin ng kape kung umaga.

Isinasabay sa kape ng mga bata,

sapagkat ayaw nating mapaso

ng kanilang pag-uusisa.

At batid kong batid mo,

sa ngalan na lang din

ng pakikisama ang pag-inom ko.

Hindi malayo sa ating hapunan

na kinakain natin nang mekanikal

kaya walang bango at linamnam.

Kaya ba sila lumilikha

ng rabaw na mapag-uusapan,

ramdam nilang nanduduro

ang katahimikan?

At hindi ko alam kung iyong nababatid,

iniinom ko ang kape

kung wala nang init.

Para sanayin ang sarili, marahil

sa dati ay ganap mong pag-ibig

ngunit malaon nang lumamig.